OSTRÓW LEDNICKI. Opowieść o początkach państwa polskiego w Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy

Ostrów Lednicki
Ostrów Lednicki

Ostrów Lednicki to jedno z najważniejszych miejsc w historii naszego kraju. Ta największa położona na jeziorze Lednica wyspa jest bowiem uznawana za jedno z możliwych miejsc Chrztu Polski datowanego na 966 rok, a za panowania Mieszka I oraz Bolesława Chrobrego działał tu jeden z najważniejszych ośrodków obronnych i administracyjnych państwa wczesnopiastowskiego. I choć potem wyspa straciła na znaczeniu, to już w połowie XIX wieku rozpoczęły się tu badania archeologiczne, a obecnie obszar ten funkcjonuje w strukturach Muzeum Pierwszych Piastów.

 

RYS HISTORYCZNY DAWNEGO GRODU PIASTOWSKIEGO

Lednica, znaczne jezioro w Wielkopolsce, położone koło miasteczka Pobiedzisk, niemałą mającą na sobie wyspę, na której, jak starzy wspominają raczej, a niżeli przekazują pismem, była ongiś ufundowana gnieźnieńska katedra metropolitalna (co też ruiny i szczątki murów potwierdzają), z biegiem zaś czasu dla trudności dostępu przeniesiona do Gniezna.

Tak niegdyś o Ostrowie Lednickim pisał Jan Długosz, a słowa te potwierdzają dawne historyczne znaczenie tego miejsca. Obiekt ten leżący na szlaku handlowym łączącym Poznań z Gnieznem miał niegdyś znaczenie strategiczne i to właśnie tutaj przed wiekami wzniesiono gród, którego częścią był najstarszy w Polsce przedromański zespół zamkowo-sakralny oraz kościół. Ponadto, wyspa była również zabudowana drewnianymi domostwami, a z lądem łączyły ją dwa mosty. Kres świetności tego miejsca przyniósł dopiero najazd czeskiego księcia Brzetysława w 1038 roku i od tego momentu wyspa przez kilkaset lat pozostawała opuszczona i zapomniana.

Pierwsze badania rozpoczęto tu już w połowie XIX wieku i wówczas też wzrosło ogólne zainteresowanie historią wyspy. W 1930 roku Ostrów Lednicki został wpisany do rejestru zabytków, a tuż po wojnie zainicjowano tu szeroko zakrojone prace wykopaliskowe, które doprowadziły do odkrycia i rozpoznania najważniejszych elementów dawnego grodu. W 1969 roku obszar ten objęto ochroną prawną i przekazano go pod opiekę nowo powstałego Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Obecnie wyspa ma również status Pomnika Historii, który został jej nadany w 1994 roku przez ówczesnego prezydenta Lecha Wałęsę.

Ostrów Lednicki

 

MUZEUM PIERWSZYCH PIASTÓW: OSTRÓW LEDNICKI

EKSPOZYCJA PLENEROWA NA WYSPIE

Główną atrakcją tej wielooddziałowej placówki muzealnej są oczywiście pozostałości wczesnośredniowiecznego piastowskiego grodu na wyspie. Dzięki przeprowadzonym długotrwałym i szczegółowym badaniom archeologicznym dziś na terenie wyspy możemy oglądać pozostałości dawnej budowli pałacowo-sakralnej, która została wzniesiona prawdopodobnie w latach sześćdziesiątych X wieku i świadczyła o silnej wówczas władzy Mieszka I. Obiekt ten pełnił między innymi funkcje reprezentacyjno-mieszkalne, ale jego ważnym elementem była również kaplica i baptysterium (skąd zresztą wzięła się hipoteza, że to właśnie tutaj mógł odbyć się Chrzest Polski). Obecnie mury tej budowli w najwyższym fragmencie zachowały się do wysokości 3 metrów, a całość została przykryta zadaszeniem, które ma ją chronić między innymi przed opadami atmosferycznymi.

pozostałości dawnej budowli pałacowo-sakralnej

pozostałości dawnej budowli pałacowo-sakralnej

Tuż obok murów dawnej budowli warto również zwrócić uwagę na jubileuszowy dzwon 1050. rocznicy Chrztu Polski o imieniu Mieszko i Dobrawa. Jest to pierwszy dzwon o tym imieniu na całym świecie i oddaje on hołd pierwszej historycznej polskiej parze książęcej, dzięki której na teren naszego kraju zostało wprowadzone chrześcijaństwo. Dzwon waży 220 kg, a jego średnica to 70 cm. Fundatorem dzwonu było Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, a do stopu miedzi i cyny, z którego został on wykonany, dodano srebrny pierścień biskupi darowany przez Prymasa Polski arcybiskupa Wojciecha Polaka. Dzwon został odsłonięty w 2016 roku.

dzwon Mieszko i Dobrawa

W centralnej części wyspy znajdują się fundamenty znajdującego się tu niegdyś kościoła grodowego, a jej elementami są także wał obronny, umocnienia brzegowe oraz przyczółki dwóch dawnych mostów. Warto też wspomnieć, że wyspa jest obecnie nie tylko obiektem badań archeologicznych, ale też przyrodniczych. Muzeum położone jest bowiem na terenie Lednickiego Parku Krajobrazowego, a dzika przyroda otuliny jeziora daje Wam możliwość obcowania z wielkopolską przyrodą.

Ostrów Lednicki

Ostrów Lednicki

 

LICZNE ZNALEZISKA EKSPONOWANE NA WYSTAWACH STAŁYCH I CZASOWYCH

Działalność muzeum to jednak nie tylko pozostałości dawnego grodu i architektura kamienna na Ostrowie Lednickim, lecz również stała ekspozycja w głównej siedzibie placówki w miejscowości Dziekanowice. Obejmuje ona między innymi średniowieczne przedmioty liturgiczne, przedmioty codziennego użytku oraz militaria pozyskane dzięki przeprowadzonym pracom archeologicznym lub wydobyte z dna jeziora. Oglądać tu można chociażby pochodzący z X wieku relikwiarz bizantyjski, a zbiór wczesnośredniowiecznej broni liczy sobie ponad trzysta sztuk oręża, co czyni go jedną z największych tego typu kolekcji w całej Europie.

Na terenie muzeum funkcjonuje również tzw. Mały Skansen, którego jednym z elementów jest XVI-wieczny młyn wietrzny z Gryżyny będący najstarszym w Polsce wiatrakiem.

Mały Skansen

Mały Skansen

Mały Skansen

Stałą wystawą muzealną jest ponadto ta prezentująca przedchrześcijańskie wierzenia na ziemiach słowiańskich, a jej elementem jest między innymi drewniana kopia posągu Światowida ze Zbrucza.

Odwiedzić możecie tu także niewielką wystawę „Goście lednickiego stołu”, która upamiętnia najważniejsze wydarzenia nowożytnej historii wyspy, kiedy to odwiedziło ją wiele znanych osobistości ze świata nauki, kościoła i polityki, a spotkania te organizowane były po to, aby dziedzictwo Ostrowa Lednickiego na trwałe wpisało się w historię naszego kraju. Poza tym, muzeum organizuje również wystawy czasowe, spośród których warto wspomnieć chociażby tę prezentującą historię powstania dzwonu Mieszko i Dobrawa.

wystawa "Goście lednickiego stołu"

wystawa "Narodziny dzwonu"

 

ZWIEDZANIE MUZEUM – INFORMACJE PRAKTYCZNE

Główna siedziba Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy (stała ekspozycja) mieści się we wsi Dziekanowice, w pobliżu drogi wojewódzkiej nr 194 biegnącej z Poznania w kierunku Gniezna.

Około 2 km od głównej siedziby urządzone zostało z kolei niewielkie centrum wycieczkowe (w którym znajduje się kasa i sklepik z pamiątkami), które jest dobrym punktem startowym, żeby rozpocząć zwiedzanie wystaw plenerowych i sezonowych (m.in. Mały Skansen). Stąd też niewielkim promem możecie przedostać się na wyspę. Prom ten kursuje co 30 minut, a sama podróż w jedną stronę trwa około 3 minut.

prom na Ostrów Lednicki

jezioro Lednica

Ostrów Lednicki wraz z towarzyszącymi wystawami jest czynny i udostępniony dla zwiedzających od połowy kwietnia do połowy października. Standardowy bilet wstępu kosztuje 10 zł, a w przypadku przyjazdu własnym samochodem należy jeszcze doliczyć opłatę parkingową w wysokości 5 zł.

Należy również wspomnieć, że na terenie muzeum organizowane są w ciągu roku liczne imprezy plenerowe, a sama placówka prowadzi ponadto działalność dydaktyczną, na którą składa się bogata oferta zajęć edukacyjnych kierowana do uczniów w każdym wieku.

 

MUZEUM NA SZLAKU PIERWSZYCH PIASTÓW

Warto też wiedzieć, że Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy jest częścią tzw. szlaku piastowskiego, czyli przebiegającej przez różne gminy województwa wielkopolskiego i województwa kujawsko-pomorskiego trasy turystycznej, która prowadzi przez najważniejsze miejsca związane z historią pierwszych Piastów. Trakt ten powstał we współpracy poszczególnych samorządów i obejmuje on różnego rodzaju zabytki oraz inne obiekty historyczne, które są cenną pamiątką z czasów powstawania państwa polskiego i które właśnie z tego powodu zdecydowanie warto zobaczyć.

W ramach szlaku zostały wydzielone dwie trasy – prowadząca z zachodu na wschód oraz z północy na południe – a sam trakt oprócz Ostrowa Lednickiego obejmuje między innymi takie miejsca jak chociażby:

Ponadto w położonej nieopodal miejscowości Pobiedziska funkcjonuje Skansen Miniatur, w którym możecie oglądać wybrane obiekty szlaku piastowskiego wykonane w skali 1:20 (ZOBACZ).

Wizytę w Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy można więc połączyć z odwiedzinami w innych równie interesujących miejscach w okolicy!

makieta dawnego grodu na Ostrowie Lednickim

 

POZOSTAŁE JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE LEDNICKIEGO MUZEUM

Jak już zostało wcześniej wspomniane, Muzeum Pierwszych Piastów jest jednostką wielooddziałową, a oddziałami tej placówki są również:

  • Wielkopolski Park Etnograficzny, zlokalizowany nieopodal również w Dziekanowicach, opowiadający historię kultury chłopskiej oraz prezentujący odtworzoną typową zabudowę XIX-wiecznej wielkopolskiej wsi,
  • rezerwat archeologiczny i pozostałości dawnego grodu wczesnopiastowskiego w Gieczu,
  • rezerwat archeologiczny i pozostałości dawnego grodu w Grzybowie,
  • pracownia archeologiczna „Gród na Ostrowie Radzimskim” mieszcząca się w bibliotece publicznej w Murowanej Goślinie.

Jeśli więc tylko interesujecie się historią (zwłaszcza tą średniowieczną), to bogatą ofertą muzeum będziecie jak najbardziej usatysfakcjonowani. Pamiętajcie jednak, że do każdego z tych obiektów obowiązują osobne bilety wstępu oraz funkcjonują inne godziny otwarcia.

Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy to nie tylko miejsce-symbol, które warto odwiedzić, aby móc zapoznać się z piękną historią zradzania się polskiej państwowości przed wiekami, lecz również (a może nawet przede wszystkim) bardzo ciekawe miejsce, które swoją zróżnicowaną ofertą, przystępnym przekazem i organizowanymi dodatkowymi atrakcjami powinno zainteresować szerokie grono odbiorców, i mimo że wciąż nie jest to może obiekt szczególnie znany i popularny, to być może w najbliższej przyszłości się to zmieni. Przecież poznawanie historii (zwłaszcza kiedy jest ona dosłownie na wyciągnięcie ręki) potrafi być naprawdę przyjemne!

 

Podobał Ci się ten tekst lub może masz do niego jakieś dodatkowe pytania? Zostaw komentarz, a z przyjemnością Ci odpowiem!

A może jesteś ciekawy(-a) kolejnych tekstów, które już niebawem zostaną opublikowane na stronie? Dołącz do wspólnej podróży na Facebooku @stronyswiata.blog oraz na Instagramie @darek_wojdyga i @wszystkiestronyswiata.pl, a na pewno zawsze będziesz na bieżąco!

Może Ci się również spodoba

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *